Խամսայի մելիքությունների վերելքն ու անկումը. Արցախի պատմությունը՝ մաս 6-րդ . Տեսանյութ
Օգոստոսի 30, 2025

Խամսայի մելիքությունների վերելքն ու անկումը. Արցախի պատմությունը՝ մաս 6-րդ . Տեսանյութ

By Օգոստոսի 05, 2025 54

18-րդ դարում Իրանի տիրակալ Նադիր շահը լավ էր հասկանում հայերի հակաթուրքական տրամադրվածությունը և օսմանների դեմ մղվող վճռական գոտեմարտում հայ մելիքների վրա նայում էր որպես հուսալի դաշնակցի։ Նադիրը առանձնակի ջերմ հարաբերություններ ուներ Դիզակի մելիք Եգանի հետ, որին ժամանակակիցների վկայությամբ՝ հոր պես էր ընդունում: Նադիր Շահը ոչ միայն Արցախի մելիքներին հաստատում է իրենց իշխանության մեջ, այլև ընդգծված կարգավիճակ է շնորհում՝ ծնունդ տալով նոր վարչական միավորի՝ Խամսայի մելիքություններին։ Գանձակի բեկլարբեկությունից անկախ հինգ մելիքություններից կազմված նահանգը, կենտրոն ունենալով Տող ավանը, Դիզակի մելիք Եգանի գլխավորությամբ ճանաչվեց որպես հայկական ինքնավար մի երկիր, որի սահմանները ձգվում էին Գանձակի մատույցներից մինչև Արաքս գետը։

Մելիք Եգանը, Նադիրից խանական տիտղոս ստանալով, մինչև 1744 թվականը գլխավորեց Խամսայի մելիքությունները։ Ինչպիսի արագությամբ Իրանն իր հզորությանը հասավ Նադիր շահի օրոք, նույնպիսի արագությամբ էլ 1747 թվականին  Նադիրի մահից հետո բռնեց անկման ճանապարհը։ Ստեղծված խառնակ վիճակից օգտվեցին նաև Ղարաբաղի հարավում և Իրանի հյուսիսում թափառող թյուրքական ցեղախմբերը: Կուր-Արաքսյան միջագետքում թափառող ավազակաբարո թուրքախոս ցեղերը միավորվեցին Ջիվանշիր ցեղի առաջնորդ Փանահի շուրջը: Խամսայի մելիքները, չհանդուրժելով նորաբույս խանի համարձակ քայլերը, Խաչենի մելիք Ալլահվերդու գլխավորությամբ գրավեցին Տիգրանակերտը՝ Փանահին դուրս վռնդելով Արցախի լեռնային հատվածներից։ Շատ չանցած Փանահն օգտվեց Խամսայի մելիքների պառակտումներից և կրկին փորձեց ներխուժել Արցախ: Պատճառը Վարանդայի մելիքությունում տեղի ունեցած ողբերգությունն էր:

Մելիք Շահնազարը, լավ իմանալով Փանահի նկրտումները՝ օգտագործեց նրան և որպես վարձատրություն վերջինիս նվիրաբերեց Շոշի անմատչելի հին բերդը։ Թուրքն ու կիսաթուրքը հայ մելիքներին դիմագրավելու համար սկսեցին վերակառուցել ու ավելի ամրացնել բերդը։ Մելիք Շահնազարն իր ձեռքով դրեց նրա առաջին քարը, որը իր և ամբողջ Ղարաբաղի մելիքությունների գերեզմանը դարձավ:

«Արցախի պատմությունը» նախագծի 6-րդ մասը (Խամսայի մելիքությունների վերելքն ու անկումը) ամբողջությամբ՝ տեսանյութում.

Rate this item
(0 votes)

Լրահոս

Ֆոտո

USAID–ն պաշտոնապես փակվում է. գործընթացը կգլխավորի Ռասել Վոուտը. Ռուբիո

Ռուսաստանի ՆԳՆ-ն այլ երկրներում գրանցված ավտոմեքենաների տուգանքների նոր կանոններ է առաջարկել

ՀՀ վարչական դատարանի որևէ դատավոր բերման չի ենթարկվել և ձերբակալված չէ․ ԲԴԽ մամուլի խոսնակ

Թուրքիան փակել է իր օդային տարածքը իսրայելական ինքնաթիռների համար․ Ֆիդան

Պուտինի և Ալիևի միջև Պեկինում հանդիպման վերաբերյալ պայմանավորվածություն չկա. Ուշակով

Ռուսաստանը պատրաստ է ԱԷԿ-ի հետ կապված Հայաստանին տարբեր սցենարներ առաջարկել. Զախարովա

Թուրքիա մեկնող զբոսաշրջիկների թիվը կրճատվում է

Իրավապահները խուզարկում են դատավորների տներն ու գրասենյակները․ Ձերբակալվել են մի շարք անձինք, այդ թվում՝ փաստաբան

Պետական դավաճանության մեջ մեղադրվող՝ ԱԳՆ աշխատակիցը կալանավորվել է. մանրամասներ

Քրեական վարույթ է նախաձեռնվել ԱԳՆ աշխատակցի կողմից պետական դավաճանություն կատարելու դեպքով

Պուտինը օգոստոսի 31-ից սեպտեմբերի 3-ը կայցելի Չինաստան

Ուկրաինացիները բավարար ուժ չեն ունենա բոլոր գրավված հողերը վերադարձնելու համար. Զելենսկի

Ռուսաստանը չի առաջարկել Հայաստանի տարածքով ուղևորների և բեռների տարանցման արտատարածքային ռեժիմ՝ Ադրբեջանի հետ հաղորդակցություններն ապաշրջափակելու համար. Զախարովա

Ճանաչված սահմանները փոխելու, պարտադրված միջանցքներ ստեղծելու կամ «Զանգեզուրի միջանցքի» նման ծրագրեր իրականացնելու ցանկացած գործողություն կդառնա կոլեկտիվ անվտանգության համար ուղղակի սպшռնալիք. Իրանի խորհրդարան

Կոտայքում «Opel»-ը հայտնվել է բաժանարար գոտում տեղադրված երկաթե արգելապատնեշին