Ապրիլի 6-ին Չինաստանը և Հայաստանը նշում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 33-րդ տարեդարձը։ Երկու ժողովուրդների փոխգործակցությունը առևտրի և մշակութային փոխանակման ոլորտում սկսվել է դեռևս նոր դարաշրջանից առաջ, ինչի մասին վկայում են Հան դինաստիայի տարեգրությունները: Մետաքսի ճանապարհը հենց այն ուղին էր, որը կապում էր Չինաստանն ու Հայաստանը։ Որպես օրինակ կարելի է մատնանշել այն փաստը, որ չինական ճենապակին հայտնաբերվել է հին հայկական քաղաքներում՝ Գառնիում, Դվինում և Անիում։ Միաժամանակ Հայաստանից Չինաստան է տարվել «Որդան կարմիրը», որից ստացվել է վառ կարմիր ներկ։ Արդեն Սուն դինաստիայի ժամանակ կայսերական արքունիքը, ինչպես և ինքը՝ կայսրը, օգտագործում էին այս հատուկ ներկը իրենց ավանդական հանդերձանքների համար՝ ի նշան բարձր որակի:
Մենք նշում ենք մեր երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 33-րդ տարեդարձը պատմական այն պահին, երբ աշխարհում տեղի են ունենում բազմաթիվ բուռն իրադարձություններ, սակայն, չնայած այս ամենին, կարող ենք վստահորեն պնդել, որ Չինաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները հետևողականորեն պահպանել են զարգացման առողջ դինամիկա, և այդ զարգացման հիմնական թեման եղել է համագործակցությունը։ Չինաստանը բարձր է գնահատում Հայաստանի կառավարության և հայ ժողովրդի ամուր դիրքորոշումը «Մեկ Չինաստան» սկզբունքին աջակցելու հարցում։
Վերջին շրջանում երկու երկրների կառավարությունների, կուսակցությունների, օրենսդիր մարմինների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, համալսարանական վերլուծական կենտրոնների և հասարակական կազմակերպությունների միջև փոխանակումները և համագործակցությունն ավելի ակտիվ են դառնում: Երկու կողմերն էլ սերտորեն համագործակցում են այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են զբոսաշրջությունը, կրթությունը, մշակույթը և շատ այլ ասպարեզներում, ինչը իրական օգուտներ է բերում երկու երկրների բնակիչներին:
2024 թվականի սեպտեմբերին գործարկվեց Երևան-Ուրումչի ուղիղ չվերթը, ինչը հեշտացրեց ՉԺՀ-ի և ՀՀ քաղաքացիների ուղևորությունները։ Հիշեցնենք, որ երկրների միջև գործում է առանց վիզայի ռեժիմ։ Չվերթի բացումն արդեն զգացնել է տվել այն առումով, որ Հայաստանի նկատմամբ չինացիների հետաքրքրությունը կտրուկ աճել է․ Չինաստանից զբոսաշրջիկների թիվը կրկնապատկվել է։ Անցյալ տարվա վերջի դրությամբ, նրանց թիվը կազմում էր մոտ 30․000, ինչը 65 տոկոսով ավելի է 2023 թվականի ցուցանիշից: 2024 թվականին Չինաստան այցելած հայ զբոսաշրջիկների թիվը նույնպես գերազանցել է 10 հազարը։
Չինաստանը երկար ժամանակ եղել է Հայաստանի հիմնական առևտրային գործընկերը և՛ արտահանման, և՛ ներմուծման ոլորտներում։ Անցյալ տարի երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը կազմել է 2,8 միլիարդ դոլարից մի փոքր ավելի, ինչը 34,4 տոկոսով ավելի է 2023 թվականի ցուցանիշից: Միաժամանակ, անցյալ տարվա նոյեմբերին Չինաստանի 7-րդ միջազգային ներմուծման ցուցահանդեսին մասնակցել է մոտ 30 հայկական ձեռնարկություն՝ հայկական բարձրորակ արտադրանքի, օրինակ՝ կոնյակի, գինու, մեղրի, հանքային ջրի և այլնի, արտահանումը խթանելու նպատակով։
Իրականացվում են նաև համատեղ ծրագրեր, ինչպիսիք են Առաջին ալիքի համար տաղավարի, Հյուսիս-Հարավ մայրուղու շինարարությունները, արևային էլեկտրակայանների տեղադրումը, Հայաստանի մայրաքաղաքում մրցույթներին մասնակցում են չինական ավտոբուսային ընկերությունները, և բնակիչներն ամեն օր Երևանի փողոցներում կարող են տեսնել Չինաստանի ավտոմոբիլային արդյունաբերության արտադրության հանրային ավտոբուսները։ Նշենք, որ չինական էլեկտրամոբիլները նույնպես սիրվել են երևանցիների կողմից, ինչը զգալիորեն մեծացրել է չինական մեքենաների ներմուծումը Հայաստան։ «Chery», «Jetour», «Nezha» ավտոմոբիլային ընկերությունները խանութներ են բացել Երևանում։ Էլեկտրական սարքերի չինական ապրանքանիշերը, ինչպիսիք են «Haier»-ը, «Xiaomi»-ն, «Gree»-ն և «Midea»-ն, նույնպես խանութներ ունեն Հայաստանում, իսկ հայկական շուկայում ավելի շատ չինական ապրանքներ են հասանելի դարձել։
Մշակութային ոլորտում Հայաստանում շարունակվում է «Չինարենի ուսուցման բումը», որն այժմ կարող է դասավանդվել ոչ միայն Երևանում, այլև հանրապետության մարզերում։ Վալերի Բրյուսովի անվան համալսարանի Կոնֆուցիուսի ինստիտուտը ակտիվորեն նպաստում է Հայաստանում չինարենի ուսումնասիրությանը։ Ներկայումս չինարեն է սովորում ավելի քան 6000 մարդ, ինչը տպավորիչ ցուցանիշ է Հայաստանի համար։ Նշենք նաև, որ բազմաթիվ դպրոցներ և Երևանի պետական համալսարանը միշտ փորձում են կազմակերպել միջոցառումներ՝ նվիրված չինական տոներին և մշակույթին։ Սա նպաստում է հայ դպրոցականների, ուսանողների և նրանց ընտանիքների շրջանում չինական մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության զարգացմանը։
Անցած տարվա ընթացքում արդյունավետ այցերով Հայաստան են այցելել Ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական ժողովի, ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի միջազգային հարաբերությունների բաժնի, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի, Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի, Շանհայի համագործակցության կազմակերպության և այլ հաստատությունների պատվիրակությունները:
Այս համագործակցությունները շոշափելի արդյունքներ են տվել: Հայաստանն առաջին երկրներից է, որ արձագանքել է Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությանը, որի շրջանակներում Չինաստանի և Հայաստանի միջև գործնական համագործակցությունը արագորեն զարգանում է։ Այս տարվա մարտին Չինաստանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունները քաղաքական խորհրդակցություններ են անցկացրել Պեկինում։ Չինաստանը վերահաստատել է իր աջակցությունը Հայաստանի քաղաքական անկախությանը, ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը։ Հայաստանը վերահաստատել է իր աջակցությունը «Մեկ Չինաստան» սկզբունքին։ Կողմերը հատկապես նշել են «Խաղաղության խաչմերուկ» և «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախագծերը։
2025 թվականը Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) կայուն զարգացման տարի է։ ՇՀԿ երկրները միասին համերաշխության և փոխադարձ վստահության, խաղաղության և հանգստության, բարգավաճման և զարգացման, բարիդրացիության և բարեկամության, ազնվության և արդարության ընդհանուր տուն կկառուցեն: Հայաստանը, որպես ՇՀԿ-ի երկխոսության գործընկեր, կարող է ավելի ակտիվ մասնակցել ՇՀԿ-ի համագործակցությանը Չինաստանի` որպես ՇՀԿ-ի նախագահի պաշտոնավարման ընթացքում և արդյունավետ օգտագործել այս միջազգային բազմակողմ համագործակցության հարթակը տարածաշրջանային անվտանգության պահպանմանը և տնտեսական զարգացմանը նպաստելու նպատակներին հասնելու համար:
ՉԺՀ-ի քաղաքականությունը ցույց է տալիս և ապացուցում, որ Չինաստանը պատրաստ է աշխատել Հայաստանի հետ, որպեսզի շարունակվի միմյանց հիմնական շահերի ու մտահոգությունների ըմբռնումը և աջակցումը, հավասար և կանոնավոր բազմաբևեռ աշխարհի զարգացմանը և ներառական տնտեսական գլոբալացմանը նպաստումը և զարգացող երկրների ընդհանուր շահերի պաշտպանությունը:
ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի չինարենի և չինական մշակույթի կենտրոնի ղեկավար, ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի դիվանագիտական ծառայության և մասնագիտական հաղորդակցության ամբիոնի վարիչ, դոցենտ Սյուզաննա Կարապետի Նավասարդյան։
0Comments