Հայաստանի կառավարությունը հաստատել է ֆիզիկական արհեստական բանականության (Physical AI) զարգացման յոթնամյա ծրագիր, որը նախատեսում է ռոբոտատեխնիկայի և խելացի համակարգերի ոլորտում հետազոտությունների համար գիտակրթական բազայի ստեղծում, միջազգային մակարդակի մասնագետների պատրաստում և համալսարանների, մասնավոր հատվածի ու արտասահմանյան գիտական կենտրոնների միջև համագործակցության զարգացում։ Ծրագիրը կիրականացվի պետություն-մասնավոր գործընկերության և համաֆինանսավորման սկզբունքներով։ Դրան կմասնակցեն Երևանի պետական համալսարանը (ԵՊՀ), Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանը և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանը։

Ծրագրի նպատակների, նախատեսվող ներդրումների, գիտական ենթակառուցվածքի և ֆիզիկական ԱԲ-ի զարգացման հեռանկարների մասին պատմել են Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի բարձրագույն կրթության և գիտության քաղաքականության վարչության պետ Անի Վիրաբյանը, Արհեստական բանականության հետազոտական կենտրոնի ծրագրերի ղեկավար Անիկ Մարգարյանը և Հայաստանի նորարարության հիմնադրամի (AIF) գործադիր տնօրեն Անահիտ Սարգսյանը։

Գիտական կենտրոններ, նոր լաբորատորիաներ և հետազոտողների պատրաստում

Ինչպես հայտնել է Անի Վիրաբյանը, յոթնամյա ծրագրի հիմնական խնդիրը Հայաստանի համալսարաններում ռոբոտատեխնիկայի և արհեստական բանականության ոլորտում միջազգայնորեն մրցունակ գիտակրթական և հետազոտական ներուժի ձևավորումն է։

Ծրագրի իրականացումը ենթադրում է մասնակից բուհերում մշտական գիտական կորիզի ստեղծում։ Դրանում կընդգրկվեն մինչև երեք հրավիրված ավագ գիտաշխատող, առնվազն 12 դոկտորանտ և հետազոտող, ինչպես նաև առնվազն 60 գիտնական, որոնք կներգրավվեն կարճաժամկետ աշխատանքի համար։ Ծրագրի լիարժեք մեկնարկի փուլում նախատեսվում է նաև 15 մասնագետից բաղկացած հետազոտական թիմի ձևավորում։

Առաջին փուլով նախատեսվում է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի գիտական ենթակառուցվածքի արդիականացում։ Մասնավորապես, նախատեսվում է վերազինել խելացի համակարգերի և առաջադեմ կառավարման համակարգերի գործող լաբորատորիան՝ այն հարմարեցնելով ֆիզիկական արհեստական բանականության ոլորտի հետազոտություններին։

Բացի այդ, գործընկեր համալսարաններից մեկում, որը կընտրվի մշակվող չափանիշներին համապատասխան, կստեղծվի ևս մեկ հետազոտական լաբորատորիա։

Առաջին փուլում պետական ֆինանսավորումը կկազմի 1 մլրդ 684 մլն դրամ։ Այդ միջոցների հիմնական մասը կուղղվի գիտնականների աշխատանքի բազային վարձատրությանը և ենթակառուցվածքի զարգացմանը։ Մասնավոր ներդրումներն ու գործընկերների ռեսուրսները պետք է լրացնեն պետական ֆինանսավորումը և պայմաններ ապահովեն մրցունակության միջազգային չափանիշներին համապատասխանող արդյունքների հասնելու համար։

Ծրագիրը նախատեսված է յոթ տարվա համար։ Այդ ընթացքում նախատեսվում է պատրաստել շուրջ 330 շրջանավարտի, այդ թվում՝ մոտ 265 բակալավրի, մագիստրանտների և վեց դոկտորանտի։ Նախատեսվում է նաև ստանալ շուրջ տասը խոշոր գիտական դրամաշնորհ, ստեղծել մեկ գյուտ և արտոնագրել այն, կազմակերպել առնվազն 12 գիտաժողով, հիմնել հինգ ստարտափ կամ սփին-օֆ ընկերություն և հրապարակել մոտ 20 հոդված միջազգային վարկանիշային գիտական ամսագրերում։

Վիրաբյանի խոսքով՝ ծրագիրն առաջին հերթին կենտրոնանալու է երեք համալսարանների վրա, սակայն հետագայում համագործակցությանը կկարողանան միանալ նաև այլ բուհեր։

Ինչու են ընտրվել հենց այս երեք համալսարանները

Արհեստական բանականության հետազոտական կենտրոնի ծրագրերի ղեկավար Անիկ Մարգարյանը պարզաբանել է, որ համալսարանների ընտրությունը կատարվել է Հայաստանում առկա կրթական և հետազոտական հնարավորությունների գնահատումից հետո։ Մշտադիտարկումն իրականացվել է կառավարական գործընկերների և նորարարության հիմնադրամի հետ համատեղ։

Ֆիզիկական արհեստական բանականության առանձնահատկությունները պահանջում են երկու ուղղության՝ ինժեներական կարողությունների և արհեստական բանականության ոլորտի գիտելիքների միաժամանակյա զարգացում։ Ուստի բուհերն ընտրելիս հաշվի է առնվել համապատասխան կրթական բազայի և գիտական ռեսուրսների առկայությունը։

Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում արդեն ձևավորված են բավական զարգացած ինժեներական կրթական ծրագրեր՝ ինչպես բակալավրիատի, այնպես էլ մագիստրատուրայի մակարդակներում։

Երևանի պետական համալսարանի հետ համագործակցությունը պայմանավորված է նաև գերհամակարգչի առկայությամբ, դրա շահագործմամբ և գործող հետազոտական լաբորատորիաներով։ Հաշվողական հզորությունները հատուկ նշանակություն ունեն ֆիզիկական արհեստական բանականության ոլորտում հետազոտություններ իրականացնելու և տեխնոլոգիաներ մշակելու համար։

Մարգարյանն ընդգծել է, որ խոսքը համեմատաբար նոր ուղղության մասին է, որն ակտիվորեն զարգանում է ոչ միայն Հայաստանում, այլև աշխարհում։ Ուստի սկզբունքորեն կարևոր է հենց սկզբից ստեղծել ամուր կրթական և գիտահետազոտական հիմք՝ հենվելով համալսարանների արդեն իսկ առկա հնարավորությունների վրա։

Միաժամանակ, ծրագիրը չի սահմանափակվում անմիջապես երեք համալսարանների հետ աշխատանքով։ Դրա մասնակիցները համագործակցում են արդյունաբերական ընկերությունների և արտասահմանյան բուհերի հետ, ինչպես նաև պարբերաբար հրավիրում են օտարերկրյա պրոֆեսորների՝ փորձի փոխանակման և ուսանողների հետ աշխատանքի համար։

Մասնավորապես, նոյեմբերի սկզբին Հայաստան է այցելել Դիրբորնի Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսոր Կարիշմա Պատնիկը։ Հունվարին սպասվում է նաև Միչիգանի համալսարանից ևս մեկ պրոֆեսորի այցը։

Ծրագրի զարգացման լրացուցիչ հնարավորությունները կապված են ASOF հիմնադրամի միջազգային գիտական ցանցի հետ, որն ընդգրկում է տարբեր երկրներից ավելի քան 350 գիտնականի։ Նրանց թվում են Նոբելյան մրցանակի երեք դափնեկիր և համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակների առաջին հարյուրյակում ընդգրկված համալսարանների դասախոսներ։

Մարգարյանի խոսքով՝ այս ցանցը Հայաստանի հետազոտական խմբերին հնարավորություն կտա անմիջական մասնագիտական կապեր հաստատել արտասահմանյան գիտնականների հետ, ներգրավել միջազգային փորձագիտական ներուժը և օգտագործել նրանց կուտակած փորձը։

Share.