Ապրիլին Իրանի երկնքում խոցված և ավելի ուշ հատուկջոկատայինների կողմից փրկված ամերիկյան F-15 կործանիչի օդաչուն հետաքննության ժամանակ հետախուզությանը պատմել է կատապուլտվելուց առաջ տեսած արտասովոր տեսարանի մասին։ Նա օդում նկատել է իրանական մի քանի անօդաչու թռչող սարքեր (ԱԹՍ), որոնք կախված են եղել օդում և շարժվել են որպես մեկ միասնական ամբողջություն՝ հիշեցնելով մեդուզայի կառուցվածք։ Այս մասին CNN հեռուստաալիքին հայտնել են իրավիճակին ծանոթ չորս աղբյուրներ։
Այս վկայությունները, որոնք նախկինում չէին հրապարակվել, օդաչուն հետախուզության աշխատակիցներին է փոխանցել հետթռիչքային հարցաքննության ժամանակ։ Դրանք բուռն քննարկումներ են առաջացրել ամերիկյան հետախուզական համայնքում, որոնք մինչ օրս չեն հանդարտվել։
Եթե օդաչուն իրոք տեսել է այն, ինչ նկարագրել է՝ սինքրոն շարժվող դրոնների խումբ, ապա դա կարող է վկայել անօդաչու տեխնոլոգիաների ոլորտում Իրանի զգալի առաջընթացի մասին։
«Մի քանի դրոններ, որոնք կապված են եղել միմյանց և շարժվել են որպես մեկ ամբողջություն, ընդ որում՝ ավելի փոքր դրոնները գտնվել են ավելի մեծերի տակ՝ ասես «շոշափուկներ» լինեին», — պատմել է օդաչուի վկայություններին ծանոթ աղբյուրներից մեկը։ — «Դա նման էր ինչ-որ այլմոլորակային բանի»։
Մեկ այլ աղբյուր էլ մեջբերել է օդում հայտնված «դրոնների ականապատ դաշտի» մասին օդաչուի խոսքերը։
Երկու աղբյուրների տվյալներով՝ թեև F-15-ի կործանման հստակ պատճառը դեռ հետաքննվում է, նախնական գնահատականները թույլ են տալիս ենթադրել, որ դրոնների նման դասավորությունը կարող էր ինչ-որ կերպ օգնել իրանական ուժերին ամերիկյան ինքնաթիռը խոցելու հարցում։
F-15-ի մեջ եղել է անձնակազմի երկու անդամ՝ օդաչուն և սպառազինության համակարգերի սպան։ Ամերիկյան ուժերն անմիջապես սկսել են որոնողափրկարարական գործողությունը։
F-15-ի խոցումը հակամարտության ընթացքում առաջին դեպքն էր, երբ ամերիկյան ինքնաթիռը հարվածի էր ենթարկվել Իրանի տարածքի վրա։ Օդաչուն փրկվել էր կատապուլտվելուց մի քանի ժամ անց, իսկ սպառազինության համակարգերի սպան ավելի քան մեկ օր թաքնվել էր լեռներում՝ խուսափելով գերեվարումից, որից հետո նույնպես տարհանվել էր։ Հստակ չէ՝ արդյո՞ք նա նույնպես տեսել է դրոնների այդ դասավորությունը։
Փրկարարական գործողության ժամանակ կորսվել է նաև երկրորդ ինքնաթիռը՝ A-10-ը, սակայն դրա օդաչուն հասցրել է կատապուլտվել և ողջ է մնացել Իրանի օդային տարածքից դուրս։
Ամերիկյան հետախուզական ծառայությունների կարծիքները կիսվում են այն հարցում, թե ինչպես մեկնաբանել օդաչուի նկարագրածը և որքանով է նա ճշգրիտ վերարտադրել դեպքերը։ Աղբյուրների համաձայն՝ կատապուլտվելու ժամանակ նա ուղեղի ցնցում է ստացել, բացի այդ՝ հակամարտության ընթացքում նախկինում ևս ևս մեկ անգամ եղել է խոցված ինքնաթիռում։
Հարց է առաջանում՝ նա տեսել է իրական նոր տեխնոլոգիա՞ ու փորձարկո՞ւմ, թե՞ նրա ընկալումը պարզապես խաթարվել է մարտական պայմանների պատճառով։ Հարցաքննության ժամանակ հետախուզության աշխատակիցները, ըստ աղբյուրներից մեկի, հետաքրքրվել են. «Դուք վստա՞հ եք, որ տեսել եք հենց այն, ինչի մասին պատմում եք»։
ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը հարցումները վերահասցեագրել են ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությանը (CENTCOM), որը հրաժարվել է ուղղակիորեն մեկնաբանել իրավիճակը։ Ազգային հետախուզության տնօրենի գրասենյակը նույնպես չի պատասխանել հարցմանը։
Իրանական անօդաչու տեխնոլոգիաների շուրջ այս քննարկումներն ընթանում են ԱՄՆ-ի և Թեհրանի միջև բանակցությունների ֆոնին, որոնք նպատակ ունեն համաձայնագիր կնքել պատերազմն ավարտելու վերաբերյալ։ Հրադադարի ռեժիմի շրջանակներում արդեն մեկնարկել է բանակցությունների համար նախատեսված 60-օրյա ժամկետը։ Թեև հիմնական թեման մնում է Իրանի միջուկային ծրագիրը, կողմերն անդրադառնում են նաև հարցերի ավելի լայն շրջանակի։
Աղբյուրների փոխանցմամբ՝ օդաչուի նկարագրած ԱԹՍ-ների այս հնարավորությունը նախկինում ամերիկյան հետախուզության կողմից չէր արձանագրվել, սակայն տվյալներ կան, որ Իրանն անօդաչու տեխնոլոգիաների զարգացման գործում աջակցություն է ստացել Չինաստանից և Ռուսաստանից։
Տեխնիկական լեզվով այս հնարավորությունը կոչվում է ««մեկը՝ մի քանիսին» ցանցային փոխգործակցություն»։ Ընդհանուր առմամբ, նման համակարգը թույլ է տալիս մեկ օպերատորին միաժամանակ կառավարել մի քանի դրոններ։
Նմանատիպ տեխնոլոգիաներ արդեն իսկ գոյություն ունեն այլ երկրներում, այդ թվում՝ Ռուսաստանում և Չինաստանում։ Իրանում նման կարողությունների ցանկացած զարգացում մտահոգություն է առաջացնում ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների շրջանում։
Նշվում է նաև, որ այդ համակարգերը տեսականորեն կարող են օգտագործվել նաև խաղաղ նպատակներով, օրինակ՝ առանց ենթակառուցվածքների հեռավոր շրջաններում կապի ապահովման համար։
ԱՄՆ-ի, Իսրայելի և Պարսից ծոցի երկրների դեմ շաբաթներ տևած հակամարտության ընթացքում Իրանն ակտիվորեն հարվածային անօդաչու թռչող սարքեր է կիրառել։
Անօդաչու համակարգերի փորձագետ և «Cachai» ընկերության հիմնադիր Էմմա Բեյթսը հայտարարել է, որ նման տեխնոլոգիաները լուրջ մարտահրավեր են. դրոնների՝ կայուն դասավորությամբ կոորդինացվելու և այդ դիրքը պահպանելու ունակությունը կարող է զգալիորեն մեծացնել դրանց մարտական արդյունավետությունը, հատկապես մարտական հզորության և գրոհող սարքերի պահեստային ալիքների առկայության դեպքում։