Երևանը երկու օրով՝ մայիսի 4-ին և 5-ին, կդառնա համաշխարհային դիվանագիտության կենտրոններից մեկը։ Հինգ տասնյակ երկրների բարձրաստիճան ներկայացուցիչներ կմասնակցեն Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) ութերորդ գագաթնաժողովին, որը սահուն կերպով կվերածվի պատմության մեջ առաջին Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովի։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի համար այս միջոցառումները չափազանց կարևոր են իմիջային տեսանկյունից, հատկապես հաշվի առնելով հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները։ Հայաստանի ընդդիմությունն այդ ընթացքում փորձել է եվրոպացի քաղաքական գործիչներին հասցնել այն միտքը, որ նման խոշոր միջոցառումների անցկացումն այն պայմաններում, երբ «Նիկոլ Փաշինյանի վարչակարգը» անթույլատրելի մեթոդներով «ամրապնդում է իր իշխանությունը», «հղի է վտանգավոր քաղաքական ազդակով», գրում է «Կոմերսանտը»:
«ԵՔՀ գագաթնաժողովը կանցնի «Կառուցում ենք ապագան. միասնություն և կայունություն Եվրոպայում» կարգախոսի ներքո։
Ինչպես հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը, մասնակիցներին հնարավորություն կընձեռվի «քննարկել կարևորագույն թեմաներ՝ հիբրիդային սպառնալիքներից ու ժողովրդավարական ինստիտուտների դիմակայունությունից մինչև կապակցվածության ու էներգետիկայի հարցեր»։ Այս ամենը, ինչպես նշված է գագաթնաժողովի կայքում, կոչված է ծառայելու «ավելի դիմակայուն, անվտանգ և միասնական եվրոպական տարածքի ձևավորմանը»։
Այս ծրագիրն ունի երեք առաջնահերթ ուղղություն. կայուն քաղաքացիական հասարակություն (աջակցություն ժողովրդավարական բարեփոխումներին, մարդու իրավունքներին և օրենքի գերակայությանը), ներդրումներ կապերի ու բիզնեսի ոլորտում, մերձեցում ԵՄ-ի հետ (հայկական օրենսդրության ներդաշնակեցում, հանրապետության արտահանման դիվերսիֆիկացում և այլն)։
Մասնավորապես, գագաթնաժողովի շրջանակում կներկայացվի վիզային ռեժիմի ազատականացման շուրջ երկխոսության առաջընթացի մասին զեկույցը։ Այս գործունեության շրջանակում, ըստ ծրագրի, Հայաստանը պետք է լուրջ բարեփոխումներ իրականացնի սահմանների կառավարման, միգրացիայի և անձնագրերի անվտանգության ոլորտներում։
Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական ծրագրում ամրագրված է, որ Երևանը մտադիր է կատարել իր «տնային աշխատանքը» և դառնալ «եվրոպական չափանիշներին լիովին համապատասխանող երկիր»։ Ըստ փաստաթղթի՝ անդամակցության հարցը կդառնա քաղաքական որոշման առարկա միայն այն ժամանակ, երբ Հայաստանը բավարարի այդ չափանիշներին. «Եթե ԵՄ-ն պատրաստ լինի ընդունել Հայաստանին, ապա Հանրապետությունը կներկայացնի լիիրավ անդամակցության հայտը»։ Այս դիրքորոշմանը բավականին սուր է արձագանքել ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան։ Նա նման մոտեցումը նմանեցրել է «ինքն իր հետ շախմատ խաղալուն և հաղթելուն»։
«Գիտեք, երբ մարդն ասում է՝ եթե ընդունեն ԵՄ՝ լավ է, իսկ եթե չընդունեն՝ էլի կշահենք, ապա նման մարդիկ սովորաբար հենց իրենք իրենց են շախմատում հաղթում», — նշել է Զախարովան։ Ռուսաստանի ԱԳՆ ներկայացուցիչը տարօրինակ է համարել Երևանի հետաքրքրվածությունը եվրոստանդարտներով, քանի որ դրանց մշակման հետ Հայաստանը որևէ առնչություն չի ունեցել։ Նա միաժամանակ հիշեցրել է, որ ԱՊՀ և ԵԱՏՄ շրջանակներում Հայաստանը լիիրավ անդամ է և անմիջականորեն մասնակցում է նորմերի ու չափանիշների ստեղծման գործընթացին։
Ապրիլի 1-ին Կրեմլում ընդունելով Նիկոլ Փաշինյանին՝ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հավաստիացրել էր, որ Մոսկվայում «բացարձակ հանգիստ» են վերաբերվում Հայաստանում ծավալված «Եվրամիության հետ հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ քննարկումներին»։ «Մենք հասկանում ենք, որ ցանկացած երկիր փնտրում է առավելագույն օգուտներ երրորդ երկրների հետ համագործակցությունից։ Սակայն պետք է ակնհայտ լինի և, ինչպես ասում են, ազնվորեն ասվի, որ Եվրամիության և ԵԱՏՄ-ի հետ միաժամանակյա մաքսային միության մեջ գտնվելն անհնար է»,- հավելել էր նա։ Այդուհանդերձ, դատելով «Քաղաքացիական պայմանագրի» նախընտրական ծրագրից, Երևանում դա հասկանում են, բայց մտադիր են ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը համատեղել ԵՄ ուղղությամբ շարժվելու հետ։
Միևնույն ժամանակ, Երևանի և Բրյուսելի փոխգործակցության մի շարք կոնկրետ դրսևորումներն առավել կոշտ արձագանք են առաջացրել Մոսկվայի մոտ։ Օրինակ՝ EUPM Armenia նոր քաղաքացիական գործընկերային առաքելությունը, որի մեկնարկի որոշումն ընդունվել է Եվրամիության երկրների ԱԳ նախարարների կողմից 2026 թվականի ապրիլի 21-ին։ Գլխավոր խնդիրը հիբրիդային սպառնալիքների պարագայում երկրի դիմակայունության ամրապնդումն է։ Եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալասը պնդում էր, որ Երևանը, ուշադրություն դարձնելով Մոլդովայում համանման առաքելությանը, ինքն է օգնություն խնդրել «չարամիտ ազդեցությանը» հակազդելու հարցում։
Մարիա Զախարովան այս նախաձեռնությունը որակել է որպես գործիք, որի միջոցով Բրյուսելը միջամտում է Հայաստանի ներքին գործերին և ազդում հունիսյան խորհրդարանական ընտրությունների ելքի վրա։ «Առաքելությունը, որը բառերով պատրաստվում է պայքարել ինքնիշխան պետության գործերին որոշակի միջամտությունների դեմ, ինքնին հանդիսանում է նման միջամտության գործիք»,— արձանագրել է նա։
Հայաստանի ընդդիմությունը նույնպես կարծում է, որ Բրյուսելը խաղում է Փաշինյանի կողմից։ ԵՔՀ գագաթնաժողովից մի քանի օր առաջ վեց կուսակցություններ՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը, «Ժառանգությունը», Դաշնակցությունը, «Բարգավաճ Հայաստանը», Հայ ազգային կոնգրեսը և Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունը, ԵՄ ղեկավարությանը և երևանյան հանդիպումների մասնակիցներին ուղղված բաց նամակով փորձել են տեղ հասցնել այն միտքը, որ ընտրություններից մեկ ամիս առաջ նման լայնամասշտաբ միջազգային համաժողովի անցկացումը կարող է դիտարկվել որպես գործող կառավարությանն ուղղված ուղղակի աջակցություն։
Ընդդիմադիր ուժերը Փաշինյանին և նրա համախոհներին մեղադրում են միջազգային հանրության համար «կեղծ ժողովրդավարական իմիջ» ստեղծելու մեջ, և սա այն ժամանակ, երբ Հայաստանի դատարաններն ու իրավապահ մարմինները գնալով ավելի ակտիվորեն են օգտագործվում իշխանության քաղաքական հակառակորդների և հոգևորականության դեմ։
Քաղաքական գործիչները պնդել են, որ ԵՔՀ գագաթնաժողովի մասնակիցները պետք է պաշտոնական հանդիպումներ ունենան ընդդիմության, անկախ քաղաքացիական հասարակության և Հայ առաքելական եկեղեցու ղեկավարության ներկայացուցիչների հետ։ Նամակի հեղինակների կարծիքով՝ այս պահանջների անտեսումը կասկածի տակ կդներ Եվրոպայի հավատարմությունը իր իսկ կողմից հռչակված ժողովրդավարական արժեքներին։