Ռուսաստանի բոլոր հարևանները, նույնիսկ ԵՄ-ում գտնվողները, հետաքրքրված են ռուսական երկաթուղիներից օգտվելով, բայց միայն Հայաստանն է կասկածի տակ դնում համագործակցության շարունակականությունը։ Այս մասին ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը։
Ինչ վերաբերում է ռուսական ընկերության ներկայության և այն փաստի վերաբերյալ հայկական մտահոգություններին, որ ոչ ոք չի համագործակցի իր հետ, կարելի է ասել հետևյալը. Նախկին Խորհրդային Միությունն ունի մեկ երկաթուղային լայնություն՝ 1520 մմ։ Ռուս երկաթուղային աշխատողները բարձր մասնագիտական հեղինակություն ունեն, և մեկ երկաթուղային լայնության գոյությունը պահանջում է սերտ համագործակցություն, որը, ընդհանուր առմամբ, քաղաքական չէ և զուտ տեխնիկական բնույթ ունի։
Ի վերջո, գնացքը չի կարող խուսափել իր սեփական գծերից։ Մեր բոլոր հարևանները, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ ԵՄ անդամ են, հետաքրքրված են ռուսական երկաթուղային ցանցից օգտվելով և «Ռուսական երկաթուղիների» հետ համագործակցելով, բայց միայն Հայաստանի ղեկավարությունն է կասկածի տակ դնում համագործակցության շարունակականությունը։
Երկաթուղային աշխատողները պահպանում են սերտ կապեր միմյանց հետ, հմուտ են արագ համաձայնությունների հասնելու հարցում և կարողանում են մշակել նոր երթուղիներ։ Ի դեպ, Երևանը վերջերս ականատես եղավ դրան, երբ 2025 թվականի վերջին Ադրբեջանը թույլ տվեց բեռներ տեղափոխել Հայաստան իր տարածքով», – ավելացրել է Օվերչուկը։
Փոխվարչապետը նշել է, որ հայ ղեկավարները տարածաշրջանի ամենամեծ բեռնափոխադրող Ռուսաստանի վերաբերյալ ասել են, որ «անցանկալի է նրա ներկայությունը» Հայաստանում։ Որպես Հայաստանում երկաթուղու կոնցեսիայի ներկայիս տերեր, մենք ունենք օրինական հարցեր երկաթուղու հզորության և այս երկու կարճ հատվածներում ներդրումների եկամտաբերության վերաբերյալ, եթե ծառայությունը վերականգնվի։ Վստահ եմ, որ ցանկացած այլ ներդրող, որին Հայաստանի ղեկավարությունը կնախընտրեր տեսնել Ռուսաստանի փոխարեն, նույն հարցերը կտար։ Ամեն դեպքում, բարեկամ երկրները, որոնց Հայաստանը առաջարկում է վաճառել այս կոնցեսիան, արդեն հարցնում են մեզ։ Եվ մենք չենք թաքցնում մեր կասկածները մեր ընկերներից», – ընդգծել է նա։
Ըստ նրա, չկան օբյեկտիվ պատճառներ «Հարավկովկասյան երկաթուղի» (ՀԿԵ) ընկերության կոնցեսիան երրորդ կողմին վաճառելու համար։ «Մեզ համար պարզ է, որ չկան օբյեկտիվ պատճառներ «Հարավկովկասյան երկաթուղու» կոնցեսիան որևէ երրորդ կողմին վաճառելու համար», – նշել է նա։ Օվերչուկն ընդգծել է, որ Ռուսաստանում «ընդունված է դատել գործողություններով, այլ ոչ թե խոսքերով, և այդ գործողությունները ցույց են տալիս, որ սկզբում նրանք խլել են մասնավոր էլեկտրաէներգետիկ ընկերության սեփականությունը, իսկ հիմա բարձրացնում են երկաթուղու կոնցեսիայի հարցը։ «Ինչպե՞ս պետք է արձագանքենք դրան», – հարցրել է նա։
Օվերչուկը կարծում է, որ ռուսական և ղազախական բեռները երկաթուղով Հայաստան տեղափոխելը Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով օգտակար է բոլորի համար, ինչի մասին վկայում է բեռնափոխադրումների թվի աճը։
«Ռուսական երկաթուղիների մասնագետները ընդամենը մի քանի օրվա ընթացքում համաձայնության եկան ռուսական և ղազախական բեռները Հայաստան տեղափոխելու հարցում Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով։ Եվ երեսուն տարվա ընթացքում երկաթուղով Հայաստան ժամանած առաջին հացահատիկի բեռը ռուսական էր։ Պարարտանյութերն այժմ սկսում են ժամանել, և բեռների տեսականին ընդլայնվում է», – հայտարարել է Օվերչուկը։
Նա համոզված է. «Սա օգտակար է բոլորի համար՝ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի համար։ Բոլորն ունեն եկամտի նոր աղբյուր, և Ռուսաստանը անմիջական դեր ունի դրանում», – նշել է փոխվարչապետը։
«Ռուսաստանի կառավարությունը շահագրգռված է մեր երկրների միջև առևտրի զարգացմամբ և բեռնափոխադրումների ավելացմամբ», – նշեց Օվերչուկը։ «Մենք շնորհակալ ենք Ադրբեջանին և Վրաստանին այս ԵԱՏՄ անդամ պետության ապաշրջափակման հարցում շատ կառուցողական և արդյունավետ համագործակցության համար», – ընդգծել է փոխվարչապետը։
Նրա խոսքով՝ Հայաստանի ապաշրջափակումը կարևոր է ամբողջ Հարավային Կովկասի զարգացման համար. միայն Ռուսաստանի ներկայությունն այս գործընթացում կարող է ապահովել շահերի հավասարակշռություն։ Կարևոր է հասկանալ, որ Հայաստանի ապաշրջափակումը, Ադրբեջանի երկու մասերի միջև հարմարավետ տրանսպորտային կապերի բացումը և Մեղրիի հատվածի վերականգնումը կարևոր են ամբողջ Հարավային Կովկասի խաղաղ զարգացման համար։ Առանց այս ճանապարհի այնտեղ խաղաղություն չի լինի, բայց այն կարող է կառուցվել միայն տարածաշրջանի բոլոր երկրների շահերի հավասարակշռմամբ, և միայն Ռուսաստանի ներկայությունը կարող է ապահովել դա»։
Եթե անտեսենք Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև սերտ հարաբերությունները, ինչը, անշուշտ, չի կարելի անել, միակ բանը, որը կարող է ուղղորդել ապրանքների հոսքը Հայաստանի միջով, մրցակցությունն է։ Որպեսզի դա տեղի ունենա, պետք է լինեն հարմար և ցածր սակագներ, սպասարկում և արագ սահմանային անցումներ, և այդ դեպքում կարող է լինել հնարավորություն, որ մարդիկ այնտեղ ճանապարհորդեն։ Սակայն մրցակցությունը առանձին հարց է», – նշել է նա։
Ռուսաստանի փոխվարչապետի խոսքով՝ թուրքական երկաթուղիներից բացի, հայկական երկաթուղիները մշտական ուղղակի մրցակցության մեջ կլինեն գործող Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու հետ, որը արդիականացվում է։
«Իրանում ավարտվում է Թրամփի երթուղուն զուգահեռ ժամանակակից մայրուղու կառուցումը։ Ավելին, քննարկվում է Ադրբեջանից Նախիջևան երկաթուղու կառուցումը Իրանի տարածքով՝ Մեղրիի հատվածին զուգահեռ», – հավելել է նա։
Միևնույն ժամանակ, Օվերչուկը չի համաձայնել Հարավկովկասյան երկաթուղու (ՀԿԵ) կողմից շահագործվող գծերի հատվածներում ենթադրաբար ցածր արագության մասին պնդումների հետ։ «Մինչև 2008 թվականին ռուս երկաթուղայինների վերադարձը Հայաստան, հայկական երկաթուղիների միջին արագությունը կազմում էր 26.4 կմ/ժ։ 2025 թվականին, Ռուսաստանի վերահսկողության ներքո, այս ցուցանիշը աճել էր մինչև 42.3 կմ/ժ», – նշել է Օվերչուկը։ «Մեր տեղեկությունների համաձայն, սա ներկայումս Կովկասի երկաթուղիների շարքում ամենաբարձր միջին արագությունն է», – նշել է փոխվարչապետը։
Նա նշել է, որ «Հայաստանը լեռնային երկիր է, և արագության բարձրացումը պահանջում է խոշոր ներդրումներ, ինչը նշանակում է կամ մեր սեփական միջոցների օգտագործում, կամ փոխառություններ և դրանց մարման ապահովում, ինչը կրկին հանգեցնում է ավելի բարձր սակագների կամ սուբսիդիաների»։ «Իսկ ավելի բարձր սակագները նշանակում են բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների կրճատում», – նշել է Օվերչուկը։ «Հրաշքներ տեղի չեն ունենում, անկախ նրանից, թե ով ինչ է խոստանում կամ երազում»։ «Մեզ միշտ անհրաժեշտ են ներդրումներ և ներդրողների վստահություն, որ դրանք կվերադառնան», – նշել է Ռուսաստանի փոխվարչապետը։